Ziemniaki po sabaudzku z ciągnącą fontiną – zapiekanka, która znika ze stołu jako pierwsza

Ziemniaki po sabaudzku z ciągnącą fontiną – zapiekanka, która znika ze stołu jako pierwsza

Ziemniaki po sabaudzku, czyli patate alla savoiarda, to prosty pomysł na sycącą, kremową zapiekankę inspirowaną kuchnią Piemontu. Delikatne plastry ziemniaków łączą się tu z masłem, mlekiem i aromatycznym serem fontina, który podczas pieczenia pięknie się topi i tworzy złocistą warstwę na powierzchni. Danie nie wymaga skomplikowanych składników ani specjalnych umiejętności, dlatego świetnie sprawdzi się również u początkujących. Najważniejsze jest odpowiednie podgotowanie ziemniaków i pokrojenie ich na podobnej grubości plastry. Zapiekankę można podać jako samodzielne, bezmięsne danie albo jako dodatek do rodzinnego obiadu.

Informacje praktyczne

• Przygotowanie: 20 minut
• Odpoczynek: 10 minut
• Pieczenie: 35 minut
• Czas całkowity: 1 godzina 5 minut
• Porcje: 6
• Trudność: łatwa
• Wielkość naczynia: około 30 × 20 cm

Składniki

• 1,2 kg ziemniaków, najlepiej typu ogólnoużytkowego
• 8 g soli
• 40 g masła
• 1 g świeżo mielonego czarnego pieprzu
• 250 g sera fontina
• 250 ml pełnego mleka

Przygotowanie

1. Podgotuj ziemniaki. Ziemniaki dokładnie umyj, włóż do dużego garnka i zalej zimną wodą tak, aby były całkowicie przykryte. Dodaj 5 g soli. Doprowadź wodę do wrzenia, następnie zmniejsz ogień i gotuj ziemniaki przez około 12–15 minut, zależnie od ich wielkości. Nie powinny być całkowicie miękkie. Nóż ma wchodzić w ziemniak z wyczuwalnym oporem — środek dopiecze się później w piekarniku.
2. Przestudź i pokrój. Odcedź ziemniaki i pozostaw na około 10 minut, aby lekko ostygły i odparowały. Obierz je, gdy będą już na tyle chłodne, żeby można było wygodnie trzymać je w dłoni. Pokrój na plastry o grubości około 5–7 mm. Staraj się zachować podobną grubość wszystkich kawałków, ponieważ dzięki temu ziemniaki upieką się równomiernie.
3. Przygotuj naczynie i ser. Rozgrzej piekarnik do 190°C, grzanie góra-dół. Naczynie do zapiekania o wymiarach około 30 × 20 cm wysmaruj 15 g masła. Fontinę pokrój w cienkie plasterki lub niewielką kostkę. Pozostałe 25 g masła podziel na małe kawałki, które później rozłożysz pomiędzy warstwami ziemniaków.
4. Ułóż pierwszą warstwę. Połowę ziemniaków rozłóż na dnie naczynia, tak aby plastry lekko na siebie zachodziły. Oprósz połową pozostałej soli i połową czarnego pieprzu. Rozłóż około 100 g fontiny oraz połowę przygotowanych kawałków masła. Dzięki warstwowemu układaniu ser i masło znajdą się nie tylko na powierzchni, ale również wewnątrz zapiekanki.
5. Dodaj drugą warstwę. Rozłóż pozostałe ziemniaki, dopraw resztą soli i pieprzu, a następnie dodaj pozostałe kawałki masła. Powoli wlej 250 ml mleka przy brzegach naczynia, aby równomiernie rozpłynęło się pomiędzy ziemniakami. Na powierzchni rozłóż pozostałe 150 g fontiny.
6. Upiecz ziemniaki. Wstaw naczynie na środkową półkę rozgrzanego piekarnika. Piecz przez 30–35 minut w 190°C, grzanie góra-dół. Gotowa zapiekanka powinna intensywnie pachnieć serem, a fontina na powierzchni całkowicie się stopić i miejscami lekko zezłocić. Wbij cienki nóż w środek zapiekanki — powinien bez większego oporu przechodzić przez plastry ziemniaków. Mleko na dnie powinno być w dużej części wchłonięte i tworzyć z masłem oraz serem kremowy sos.
7. Pozostaw przed podaniem. Wyjmij zapiekankę z piekarnika i odstaw na około 5–10 minut. Ten krótki odpoczynek jest ważny: bardzo gorący ser lekko się stabilizuje, a kremowy sos przestaje być zbyt płynny. Podawaj ziemniaki ciepłe, kiedy fontina pozostaje miękka i przyjemnie ciągnąca.

Wskazówki, dzięki którym ziemniaki się udadzą

• Nie gotuj ziemniaków do pełnej miękkości. Jeśli będą całkowicie ugotowane przed włożeniem do piekarnika, podczas układania i pieczenia mogą się rozpadać.
• Krój równe plastry. Grubość około 5–7 mm zapewnia dobry kompromis między kremowym wnętrzem a zachowaniem kształtu ziemniaków.
• Nie pomijaj odpoczynku po pieczeniu. Kilka minut wystarczy, aby sos lekko zgęstniał i nie wypływał natychmiast po nałożeniu porcji.
• Nie zwiększaj nadmiernie ilości mleka. Ziemniaki nie powinny w nim pływać. Jego zadaniem jest zapewnienie wilgoci i stworzenie delikatnego sosu podczas pieczenia.
• Obserwuj powierzchnię pod koniec pieczenia. Fontina powinna być stopiona i złocista, ale nie mocno przypieczona.
• Sprawdzaj miękkość nożem. Czas pieczenia może różnić się o kilka minut w zależności od odmiany ziemniaków i grubości plastrów.

Warianty i zamienniki

Gruyère zamiast fontiny. Użyj 250 g sera gruyère w tej samej proporcji. Dobrze się topi, ale ma bardziej zdecydowany, lekko orzechowy smak, dlatego charakter zapiekanki będzie intensywniejszy.

Emmental zamiast fontiny. Jeśli fontina jest trudno dostępna, 250 g emmentalera będzie praktycznym zamiennikiem. Zapiekanka pozostanie kremowa i serowa, choć smak będzie łagodniejszy.

Mieszanka dwóch serów. Możesz połączyć 125 g fontiny i 125 g gruyère. Fontina zapewni kremowość i charakterystyczną ciągliwość, a gruyère doda mocniejszego aromatu.

Mniejsze naczynie i grubsza zapiekanka. Możesz wykorzystać naczynie około 25 × 20 cm. Warstwy będą wtedy grubsze, więc zapiekanka może potrzebować dodatkowych 5–10 minut pieczenia. Przed wyjęciem koniecznie sprawdź miękkość ziemniaków nożem.

Przechowywanie

Pozostałą zapiekankę wystudź, ale nie pozostawiaj jej w temperaturze pokojowej dłużej niż około 2 godziny. Przełóż do szczelnego pojemnika lub przykryj naczynie i przechowuj w lodówce maksymalnie 3 dni. Porcje najlepiej odgrzewać w piekarniku nagrzanym do 170°C przez około 15–20 minut, aż środek będzie dokładnie gorący. Zapiekankę można również zamrozić po całkowitym wystudzeniu na maksymalnie 2 miesiące. Po rozmrożeniu jej konsystencja może być nieco bardziej miękka, dlatego najlepiej odgrzewać ją w piekarniku, a nie w kuchence mikrofalowej.

Najczęściej zadawane pytania

Czy ziemniaki trzeba gotować przed zapiekaniem?

Tak. Krótkie podgotowanie sprawia, że ziemniaki zdążą równomiernie zmięknąć podczas stosunkowo krótkiego pieczenia. Nie gotuj ich jednak do pełnej miękkości — powinny pozostać lekko twarde w środku.

Co zrobić, jeśli fontina jest niedostępna?

Najlepszym zamiennikiem będzie dobrze topiący się ser o podobnej konsystencji. Gruyère daje bardziej wyrazisty smak, natomiast emmental jest łagodniejszy. W obu przypadkach możesz zachować tę samą ilość sera.

Dlaczego na dnie zostało dużo mleka?

Najczęściej ziemniaki były zbyt mocno podgotowane albo zapiekanka piekła się zbyt krótko. Pod koniec pieczenia płyn powinien wyraźnie zgęstnieć i częściowo zostać wchłonięty przez ziemniaki. Jeśli nadal jest go dużo, piecz całość jeszcze 5–10 minut.

Czy ziemniaki po sabaudzku można przygotować wcześniej?

Tak. Możesz złożyć zapiekankę kilka godzin wcześniej, przykryć ją i przechowywać w lodówce. Przed pieczeniem wyjmij naczynie na około 20 minut. Jeśli zapiekanka nadal jest mocno schłodzona, może potrzebować kilku dodatkowych minut w piekarniku.