Posadź drzewko przy płocie i zrób TO z gałęziami — po kilku sezonach powstanie owocowa ściana!
Nie trzeba mieć dużego sadu, żeby zbierać własne jabłka, gruszki, brzoskwinie czy śliwki. Istnieje stara i bardzo praktyczna metoda prowadzenia drzew owocowych niemal płasko przy ścianie lub ogrodzeniu. Nazywa się szpalerem i pozwala wykorzystać nawet wąski fragment ogrodu. Odpowiednio poprowadzone drzewko zajmuje niewiele miejsca, jest łatwiejsze do przycinania i zbioru, a dodatkowo może stworzyć efektowną, zieloną ścianę. Trzeba tylko prawidłowo przygotować podporę i cierpliwie formować młode gałęzie.
Zacznij od solidnej podpory i prawidłowego sadzenia
Najłatwiej rozpocząć od młodej jabłoni lub gruszy szczepionej na podkładce o słabym albo umiarkowanym wzroście. Brzoskwinie, nektaryny, morele i niektóre śliwy lepiej prowadzić w kształcie wachlarza.
Potrzebujesz młodego drzewka, ocynkowanego drutu o grubości około 2–3 mm, mocnych uchwytów, miękkich taśm ogrodniczych, dojrzałego kompostu oraz 10–15 litrów wody.
- Zamontuj poziome druty w odstępach około 30–45 cm. Powinny znajdować się 10–15 cm od ściany, aby pomiędzy liśćmi a powierzchnią swobodnie przepływało powietrze.
- Posadź drzewko około 20–30 cm od ściany lub ogrodzenia. Najlepiej zrobić to w okresie spoczynku, jeśli ziemia nie jest zamarznięta ani podmokła. Miejsce szczepienia pozostaw wyraźnie nad powierzchnią gleby.
- Zasyp korzenie ziemią, lekko ją ugnieć i podlej 10–15 litrami wody.
- Rozłóż wokół rośliny 5–7 cm kompostu lub organicznej ściółki, pozostawiając około 10 cm wolnej przestrzeni przy samym pniu.
- Przywiąż pień do podpory miękką taśmą. Wiązanie musi być na tyle luźne, aby nie wrzynało się w rosnącą korę.
Dobrze posadzone drzewko powinno być stabilne, ale jego gałęzie nie mogą bezpośrednio dotykać ściany.
Tak poprowadzisz pierwsze gałęzie bez ich łamania
W klasycznym szpalerze poziomym wybierz dwie młode, elastyczne gałązki znajdujące się w pobliżu najniższego drutu. To z nich powstanie pierwszy poziom owocowej ściany.
Nie wyginaj ich od razu do pozycji poziomej. Początkowo poprowadź je pod kątem około 30–45° i przywiązuj miękką taśmą mniej więcej co 20–30 cm.
W okresie intensywnego wzrostu sprawdzaj mocowania mniej więcej raz w miesiącu. Jeśli taśma zaczyna pozostawiać ślad na korze, natychmiast ją poluzuj.
Gdy pędy staną się dłuższe, stopniowo opuszczaj je w stronę poziomego drutu. Nie próbuj osiągnąć docelowego kształtu jednego dnia. Formowanie pierwszego piętra może zająć cały sezon.
Dobrze prowadzona gałąź pozostaje zdrowa, nie ma pęknięć przy nasadzie i nadal wypuszcza nowe przyrosty.
Słońce ma ogromne znaczenie — wybierz właściwe miejsce
Większość drzew owocowych potrzebuje przynajmniej 6 godzin bezpośredniego światła słonecznego dziennie. Dobre nasłonecznienie sprzyja kwitnieniu i dojrzewaniu owoców.
W chłodniejszym klimacie szczególnie korzystna może być ściana skierowana na południe lub południowy zachód. Mur nagrzewa się w ciągu dnia i powoli oddaje ciepło, co może stworzyć lepsze warunki dla brzoskwiń, nektaryn czy moreli.
W miejscach, gdzie lata są bardzo gorące, silne popołudniowe słońce może jednak przypalać liście i owoce. W takiej sytuacji bezpieczniejsza będzie wystawa wschodnia lub południowo-wschodnia.
Ziemia powinna być przepuszczalna. Jeśli po obfitym podlewaniu woda długo stoi wokół pnia, stanowisko może być zbyt mokre dla drzewa owocowego.
Podlewanie jest szczególnie ważne w pierwszym sezonie
Młode drzewko ma niewielki system korzeniowy, dlatego po posadzeniu nie powinno cierpieć z powodu długotrwałego przesuszenia.
Podczas suchej pogody jednorazowo podaj około 10–15 litrów wody, wlewając ją powoli na ziemię wokół strefy korzeniowej, a nie bezpośrednio przy pniu.
Nie podlewaj jednak automatycznie każdego dnia. Poczekaj, aż kilka górnych centymetrów ziemi zacznie przesychać. W czasie upałów sprawdzaj wilgotność gleby mniej więcej co 2–3 dni, wkładając palec na głębokość około 5 cm.
Jeśli ziemia nadal jest wyraźnie wilgotna, z kolejnym podlewaniem poczekaj.
Pamiętaj też, że gleba piaszczysta wysycha szybciej niż ciężka, gliniasta. Podane ilości należy więc dostosować do pogody, rodzaju podłoża i wielkości drzewka.
Nie każde drzewo należy prowadzić w ten sam sposób
Jabłonie i grusze świetnie nadają się do klasycznego szpaleru poziomego. Pozostawia się pionowy przewodnik, a po obu jego stronach tworzy kolejne piętra gałęzi.
W przypadku brzoskwini i nektaryny praktyczniejsza jest zazwyczaj forma wachlarza. Kilka głównych gałęzi rozprowadza się ukośnie na boki. Ułatwia to późniejsze odnawianie pędów owocujących.
Przy bardzo ograniczonej przestrzeni niektóre jabłonie i grusze można również prowadzić jako kordon, czyli pojedynczy pień rosnący pionowo lub ukośnie.
Przed zakupem konkretnej odmiany sprawdź także jej wymagania dotyczące zapylania. Niektóre drzewa potrzebują w pobliżu kompatybilnej odmiany kwitnącej w podobnym terminie.
Błędy, przez które szpaler może się nie udać
Nie przyciskaj gałęzi bezpośrednio do ściany. Brak przepływu powietrza utrudnia wysychanie liści po deszczu i może zwiększać problemy z chorobami.
Nie przywiązuj gałęzi cienkim drutem. Wraz ze wzrostem gałęzi metal może wrzynać się w korę i poważnie ją uszkodzić.
Nie wyginaj pędów gwałtownie. Młoda gałąź może pęknąć przy nasadzie. Kąt zmieniaj stopniowo przez kilka tygodni lub miesięcy.
Nie wybieraj bardzo silnie rosnącego drzewa do małej przestrzeni. Formowanie ogranicza szerokość korony, ale nie zatrzymuje naturalnego wzrostu całej rośliny.
Nie przycinaj wszystkich gatunków identycznie. Brzoskwinia owocuje inaczej niż jabłoń, dlatego niewłaściwe cięcie może usunąć znaczną część przyszłych pędów owocujących.
Jak wykorzystać tę metodę na małej przestrzeni?
Na dużym balkonie lub tarasie niektóre karłowe drzewa owocowe można prowadzić przy osobnej, stabilnej konstrukcji w dużej donicy.
Przy długim ogrodzeniu warto rozważyć kilka jabłoni lub grusz prowadzonych jako kordony. Pozwala to zmieścić różne odmiany na stosunkowo niewielkiej powierzchni.
Jeżeli drzewko ma rosnąć blisko domu, dobierz podkładkę o ograniczonej sile wzrostu i zachowaj odpowiednią odległość od fundamentów, rur, odpływów oraz uszkodzonych nawierzchni.
Najczęściej zadawane pytania
Ile czasu potrzeba, aby powstała owocowa ściana?
Zbudowanie dobrze uformowanego szkieletu drzewa zajmuje zwykle około 3–4 lat. Później potrzebne jest regularne przycinanie i kontrolowanie nowych przyrostów.
Czy można w ten sposób prowadzić stare drzewo?
Czasami tak, ale jest to znacznie trudniejsze. Starsze gałęzie są sztywne i łatwiej pękają podczas wyginania. Najłatwiejsze do formowania jest młode, jedno- lub dwuletnie drzewko.
Jak daleko od ściany posadzić drzewko?
Dobrym punktem wyjścia jest około 20–30 cm. Konstrukcję prowadzącą gałęzie warto natomiast odsunąć od ściany o około 10–15 cm, aby zapewnić przepływ powietrza.
Czy można zrobić taki szpaler przy drewnianym płocie?
Tak, ale ciężaru dorosłego drzewa nie należy opierać wyłącznie na cienkich deskach. Druty najlepiej zamocować do mocnych słupków. Gdy drzewo pokryje się liśćmi i owocami, cała konstrukcja może być znacznie cięższa, niż wygląda na początku.
